طراحي
آنچه ما به عنوان قالي ايراني بدان مي نگريم در واقع ارتباط آفريننده آن است با آرمان ها وباورهاي جهان زندگي اش كه انعكاس آن به بهترين ومستقيم ترين حالت دراثر او متجلي مي گردد.
هرنقشمايه در قالي ايران عنصري است نشانه گون از جهاني بالا. نقش ها در قالي ايراني بر دونوع هستند يا باز نمايي طبيعت با تمام شباهت ها ويا تجريد وذهنيت سازي از عالم درون آفريننده آن ها. قديمي ترين قالي هاي ايراني نمادي از باغ ايراني اند.باغي كه در اساطير ايران باستان پرديس وجهاني فرامادي را تداعي ميكرد.جهاني كه شر را راهي بدان نيست هر چه هست همه خير است وخوبي.درختاني پربار،جويهايي روان وباغ هايي پرگل وحيواناتي كه در اين سراي امن مظهرخيراند.در اينجا فضايي براي تقابل خيروشر وجود ندارد و7 ديوار فضاي اين باغ را از جهان پيرامونش جدا مي سازد.باغي كه در آسمان ها سكني دارد.بعدها در دوران هاي مختلف به خصوص پس از اسلام كه تمثال گرايي به هر نحوي تحريم شد ردپاي اين باغ را به طرزي شايد محكم تر در قالي هاي ايراني مي يابيم.همان جنت يا فردوسي كه وعده خداوند است به نيكوكاران.طرح معروف واصيل گلستان كه جلوه اي است از اين باغ بعدها در طرح هاي ديگر ظاهر مي شود. |  |
اگر شبكه باغچه هاي گلستان به صورت يك مربع يا مستطيل درآيد وبا حاشيه اي مشخص شود طرح خشتي يا قابقابي شكل مي گيرد كه خلاصه مستقيمي از نقشه ي گلستان است.طرح معروف لچك ترنج نيز اشاره مستقيمي به اين باغ دارد.ترنج به مثابه يك حوض بزرگ ولچك هايي كه گوشه هايي از اين حوض بزرگند ودرختان انبوه همراه با گلهايي با ساقه هاي رقصان وگردش هاي حلزوني (يا اسپيرال هاي) سراسر متن قالي كه با آهنگ يكسان خود نمادي از جهان ملكوت اند.دايره در فرهنگ هاي مختلف جهان سمبل معنويت و روحانيت است، نمادي از گردش ازلي وابدي كيهان،وحدت وجود،از كثرت به وحدت رسيدن و اين حاشيه هاهستندكه به مثابه ديوارهايي تمامي اين باغ را از تمامي آنچه به غير نيكي است جدا ميسازند.
يكي از مهمترين وقابل تعمق ترين نقوش قالي هاي ايراني بته يا بته جقه است.سمبلي ازشعله هاي آتش مقدس زرتشتيان ويا درخت سرو، سروي كه زرتشت در2 جاي اين سرزمين با دستان خود بر زمين مي كارد.سروي كه تارك آن از باد خم شده وبه عنوان درخت مقدس،ونشانه ي از خرمي وهميشه بهاري وناميرايي است.دركندوكاو هزار توهاي نقش هاي قالي ايران به نقش ماهي هراتي يا ماهي درهم برمي خوريم كه ريشه در تاريخ اسطوره ها وآئين هاي ايران باستان دارد. مطالعات تاريخي نشان مي دهد كه نقش هراتي مارا به آئين مهر رهنمون مي كند. اين نقشمايه درنقش برجسته هاي هخامنشي وساساني ودوره هاي بعدبه فرم هاي گوناگون ديده مي شود. بنياد اين نقش دو برگ خميده است برگرفته از فرم دوماهي وگلي بزرگ كه همان نيلوفر آبي يا شاه عباسي معروف است.واين گل گلي است كه مهر در ميان آب بر روي آن متولد ميشود.ومهر را آن 2 ماهي از آب بيرون مي آورند.پس از اسلام هنرمنداني كه از صورتگري منع شده بودند با غايت زيبايي اين گل را در متن قالي ايراني پرورانيده اند. فرش ايراني نه به مثابه يك اثر هنري بلكه نمودار فرهنگ ها، باورها واساطيري ازكهن ترين مردمان سرزمين ماست. به اميد آنكه ما توانسته باشيم كه ردپاي اين افسانه را در فرش(هاي) ساوين بنمايانيم.و حافظ و ميراث دار نفيس ترين قالي دنيا باشيم كه همچنان بر تارك زيباترين فرش هاي گيتي درخشش دائمي دارد واين قولي است كه جملگي برآنند. |